Đêm trăng sáng nhớ Hạnh Anh Nhi

NCS. TS. Thích Nữ Quảng Hiếu, Khoa Phật học, Đại học Delhi, Ấn Độ.

Đêm trăng sáng nhớ Hạnh Anh Nhi

Trong  Đạo đức kinh có câu "Hàm đức chi hậu, bỉ vu xích tử" có nghĩa là người đức dày sống như một đứa trẻ, để miêu tả thế giới trẻ thơ - không ham muốn, không đấu tranh, thuần khiết và hạnh phúc. Có bao giờ chúng ta tự hỏi tự bao giờ ta đã mất đi niềm vui hồn nhiên đó? Đã từ khi nào bạn đánh mất đi tâm hồn thơ trẻ? Khi thơ bé tâm hồn anh nhi luôn lương thiện nhất, chân thành nhất, thuần khiết . Bởi lẽ “Nhân chi sơ, tánh bản thiện”. Điều thiện xuất phát từ nội tâm của con người, đại thi hào Nguyễn Du đã từng viết rằng: “Thiện căn ở tại lòng ta”[1]. Theo dòng thời gian bất tận giữa những xô bồ của cuộc sống, chúng ta lớn lên và trưởng thành, sâu sắc hơn trong suy nghĩ và có cả sự kêu ngạo bởi sức mạnh của lý trí, nhưng nào ta có biết chính sự ngây thơ mới làm lòng ta giảm nhẹ đau thương những rối ren và đen tối của cuộc đời. Nét hồn nhiên của anh nhi là tài sản mà năm tháng ban tặng cho chúng ta, khi chúng ta càng trưởng thành, càng lớn lên, sẽ càng hoài niệm sự ngây thơ này. Trong Kinh Đại Bát Niết Bàn I, phẩm Anh Nhi Hạnh, Đức Phật đã cho ta thấy những đặc tính vô cùng tốt đẹp của anh nhi: hồn nhiên, vô lo, vô nghĩ…mà đôi lúc giữa cuộc sống xô bồ, nhiều lo nghĩ chúng ta cần học những đức tính tốt đẹp này để vượt qua bao thăng trầm của cuộc sống.

Trẻ thơ lúc nào cũng cười sảng khoái và tinh thần luôn thoải mái, chúng có thể chơi hết mình, nghịch hết mình, vô lo vô nghĩ, an nhiên đi bộ chầm chậm cùng bạn bè trong khu rừng yên tĩnh, sợ hãi đến nín thở khi những con thú nhỏ giật mình bỏ chạy; còn chơi với gà trống, chọi dế, chúng chính là những nhà quý tộc thực sự, chúng vô lo vô nghĩ, hồn nhiên vui chơi, nhiệt tình thưởng thức sự tự do của cuộc sống. Hình ảnh vô tư của trẻ thơ khiến lòng người nhẹ tênh, sống an nhiên hạnh phúc trong thực tại. Trong Kinh Đại Bát Niết Bàn phẩm Anh Nhi Hạnh, Đức Phật đã dành riêng một phẩm ca ngợi những phẩm chất tốt đẹp của hạnh anh nhi: “Anh nhi không khởi, không trụ, không đến, không đi, không nói chuyện. Như Lai không khởi, là Như Lai không khởi các pháp tướng...Không nói, là Như Lai dầu vì tất cả chúng sinh diễn nói các pháp mà thật không có chỗ nói. Vì sao? Vì có chỗ nói, gọi là hữu vi. Như Lai Thế Tôn không phải hữu vi, cho nên không nói. Cũng không có ngôn từ. Như anh nhi, ngôn từ chưa rõ. Tuy có ngôn từ mà thật là không ngôn từ. Như Lai cũng vậy. Ngôn từ chưa rõ chính là lời nói bí mật của Như Lai”[2].Anh Nhi Hạnh là hạnh nết của trẻ hài nhi miệng còn thơm sữa. Hài nhi này không thể đứng dậy đi tới đi lui nói chuyện. Tâm hồn trẻ thơ ánh nắng ban mai thuần khiết soi sáng vạn vật sau đêm dài u tối, mang đến một năng lượng tích cực tràn trề sức sống, không tạp niệm so đo, không tính toán hơn thua, không chấp trước mà luôn rộng lòng từ bi hỷ xả. Anh nhi ngôn từ chưa rõ chỉ có thể nói vài từ bập bẹ trên môi. Cũng vậy, giáo pháp mà Đức Thế Tôn đã truyền dạy cho chúng ta cũng vậy: “Một hôm Đức Thế Tôn đang ở Kosambi trong một khu rừng toàn cây Simapa. Ngài nhặt một nắm lá Simsapa và cất lời hỏi các đệ tử như sau:

-Này các Tỳ-kheo, lá trong tay ta nhiều hơn hay ít hơn lá trong khu rừng này?

Các Tỳ-kheo đáp rằng: Lá trong tay Thế Tôn quả là ít, lá trong khu rừng này nhiều hơn.

Đức Phật cất lời:Này các Tỳ-kheo, cũng tương tự như thế, những gì mà ta trực tiếp cảm nhận được nhiều hơn gấp bội những gì mà ta đã thuyết giảng”.

 Như Lai mượn cái nết hồn nhiên ngây thơ không biết đắn đo, không có ý tham cầu lấy bỏ, thân sơ thương ghét dùng để ví cái hạnh từ, bi, hỉ, xả ba la mật, bình đẳng tế độ chúng sanh qua nguồn giáo lý "Ưng vô sở trụ" của đạo Phật. Dẫu dòng đời có tất bật giữa kiếp phù dung thì anh nhi vẫn hồn nhiên, vô tư chẳng bị khổ vui cuộc đời chi phối, chẳng ân oán, chẳng thị phi:“Anh nhi không biết khổ vui, ngày đêm, cha mẹ. Anh nhi, không làm việc lớn việc nhỏ. Hữu-tình-giác cũng lại như vậy, không tạo tác việc sinh tử, gọi là không làm. Việc lớn là ngũ nghịch. Hữu-tình-giác không tạo trọng tội ngũ nghịch”[3]. Người thực hành anh nhi hạnh tức là không tạo nghiệp sanh tử, không tạo trọng tội ngũ nghịch mà phải thực hành tâm từ bi đối với chúng sanh. Lòng từ trong đạo Phật không niệm so sánh, phân biệt, không vì “ta” và của “ta” mà luôn biết yêu thương, tha thứ, hy sinh đối với tất cả mọi loài.

Con người ta, khi càng lớn lên, trái tim càng nặng nề, càng không thể vô tư chơi đùa như một đứa trẻ nữa. Phải chăng đã là con người thì ai cũng vậy, càng bước đến tuổi trung niên hay tuổi già sức yếu, thì sẽ càng giống như một đứa trẻ, sẽ đi đến đường biên thế giới của trẻ thơ mà mình đã quên mất từ lâu, lúc đó sẽ lại nghĩ vì sao ánh trăng có thể đi cùng con người, vì sao những vì tinh tú có thể tỏa sáng trên không trung. Lòng từ bi cũng là một công hạnh của Bồ Tát nhập thế theo tinh thần đại thừa của Kinh Pháp Hoa, là nơi trưởng dưỡng thiện pháp, nuôi lớn hạt giống trí tuệ, thành tựu đạo hạnh. Đức Phật dạy: “ Này thiện nam tử, tất cả các Thanh Văn, Duyên Giác, Bồ Tát, chỗ có căn lành, lòng từ là cội gốc. Nếu có người hỏi gì là bản của pháp lành nên đáp đó chính là lòng từ.  Bởi tâm từ là đạo vô thượng, là cảnh giới vô song, chẳng thể nghĩ bàn của chư Phật”^[4]. Lòng từ bi là một phương tiện thù thắng trong công cuộc hoằng pháp, nhập thế độ sanh. Tình thương đối với chúng sanh được ánh sáng trí tuệ Phật pháp chiếu sáng và nuôi dưỡng thì mới thành tựu. Nếu tình thương bị gói gọn trong vòng lẩn quẩn của tham ái, chấp thủ, si mê, ái dục thì chẳng khác nào ta chất thêm đá trên đôi vai kẻ lữ hành đang đi giữa sa mạc rộng lớn.

Ngoài việc lớn là từ bỏ ngũ nghịch thì anh nhi còn phải làm việc nhỏ ấy là bỏ tâm nhị thừa mà phát tâm dõng mãnh hướng đến Phật thừa. Tấm lòng anh nhi hạnh thật cao cả rộng lớn biết bao: “Việc nhỏ là tâm Nhị thừa. Hữu-tình-giác không thối tâm bồ đề mà làm Thanh văn, Bích chi, Phật thừa”. Đức Phật dùng trí huệ phương tiện diễn nói để chúng sanh đạt đến chỗ Nhứt thiết trí. “Hạnh anh nhi là, như khi anh nhi kêu khóc, cha mẹ liền lấy lá vàng dụ rằng: Đừng khóc, đừng khóc ta cho con vàng. Anh nhi thấy rồi tưởng là vàng thật nên liền ngừng khóc. Nhưng lá dương vàng thật không phải vàng. Trâu gỗ, ngựa gỗ, người gỗ, anh nhi thấy rồi cũng tưởng là thật. Vì tưởng như thế nên nói anh nhi. Như Lai cũng vậy. Nếu thấy chúng sinh muốn tạo ác nghiệp, Như Lai vì họ mà nói cõi trời Đao Lợi thường, lạc, ngã, tịnh, đoan chánh, tự tại… Chúng sinh nghe thấy, tâm liền tin thích mà dừng việc ác, chuyên làm việc thiện”[5]. Trẻ em với tâm tánh ngây thơ, vô tư luôn thích chạy theo ánh hào quang lấp lánh cử thế giới bên ngoài vì thế nên đã dễ dàng bị dụ bởi những lá dương vàng, trâu gỗ, người gỗ…Đức Phật cũng vậy, Ngài biết rõ chúng sanh do vị vô minh vọng tưởng che lấp chân tánh nên lựa chọn những phương pháp thích hợp giảng giải khiến chúng sanh thấm nhuần chân lý giải thoát. Chúng sanh căn cơ thấp kém nhiều chủng loại, trình độ tiếp nhận chánh pháp cũng khác nhau nên Đức Như Lai khéo dùng pháp phương tiện giáo hóa chúng sanh, từ bỏ việc ác, tu tập việc lành, ngõ hầu thành tựu trí huệ Phật “Như mây lớn kia mưa rưới khắp tất cả cỏ cây lùm rừng và các cỏ thuốc, theo giống của mỗi thứ đều được đượm nhuần đầy đủ, đều được sanh trưởng. Đức Như Lai nói pháp một tướng, một vị, nghĩa là: tướng giải thoát, tướng xa lìa, tướng diệt, rốt ráo đến bậc Nhất thiết chủng trí”[6]. Trong một số văn bản Kinh điển khác như Kinh Trung Bộ, Đức Phật cũng dùng hình ảnh ẩn dụ chiếc thuyền đưa người qua sông dụ cho việc tu tập đạt đến giải thoát: “Ta thuyết pháp như chiếc bè để  đưa vượt qua, không phải để nắm lấy. Chư Tỳ Kheo, các ông cần hiểu ví dụ cái bè… Chánh pháp còn phải bỏ đi, huống gì phi pháp”[7].

Đức Phật thương xót chúng sanh như cha mẹ thương yêu con đỏ, những lời dạy của Ngài đều là phương tiện giúp chúng sanh trên lộ trình tu tập. Ngài nhấn mạnh Ta đã dùng phương tiện, để khai ngộ Phật tánh bên trong mỗi chúng sanh.“Anh nhi là, nếu có chúng sinh chán sinh tử khổ, Như Lai vì họ mà nói Nhị thừa. Song thật không có cái thật Nhị thừa.Vì là Nhị thừa, nên biết cái lỗi sinh tử và thấy cái vui niết bàn.”[8]Cõi Ta Bà nhiều uế trược, khổ đau, chúng sanh cang cường khó giáo hóa, vì vậy lòng từ bi là phương tiện thiện xảo giáo hóa không gì hơn ở quốc độ khó kham nhẫn này. Trong Trường Bộ Kinh, Đức Phật dạy: “Hãy ra đi, các Tỳ Kheo đem lại sự tốt đẹp cho nhiều người…Mỗi người hãy đi một ngã. Này hỡi các Tỳ Kheo! Hãy hoằng dương chánh pháp toàn hảo ở đoạn đầu, toàn hảo ở đoạn giữa, toàn hảo ở đoạn cuối, toàn hảo cả hai tinh thần và văn tự”.[9]  Giảng dạy giáo pháp là sứ mạng thiêng liêng cao cả đối với người xuất gia. Chiếc áo thoát tục được tô điểm bởi tâm từ, người xuất gia an nhiên giữa dòng đời vạn biến nhờ hương đạo hạnh. Từ đó, biết yêu thương trên tinh thần hiện trú lạc pháp, hướng về chúng sanh, hướng về cuộc đời bằng tất cả diệu dụng từ bi.

Kinh nói: “Đối với chúng sinh mà tưởng chúng sinh thì không thể phá tướng chúng sinh. Ở nơi chúng sinh mà phá được tướng chúng sinh thì được đại bát niết bàn. Vì được đại bát niết bàn nên liền ngừng khóc. Đó gọi là hạnh anh nhi”[10]. Khi nhận thức được như vậy chúng ta hiểu rằng: “Cái này không phải của tôi. Cái này không phải là tôi. Cái này không phải tự ngã của tôi”[11]. Hiểu được như vậy, chúng ta sẽ dùng búa trí tuệ phá trừ ngã chấp, mở rộng trái tim yêu thương để hiểu, khoan dung và tha thứ cho mọi người. Tham sân si là nguyên nhân đem đến khổ đau cho cá nhân và những bất an cho xã hội. Vậy nên muốn đoạn trừ những khổ não ở hiện tại và vị lai, chúng ta cần diệt trừ tham sân si: “Đối với vị Tỳ Kheo đã đoạn trừ các lậu hoặc, và tham sân si này đã được chặt tận gốc như thân cây Ta-la được chặt tận gốc, khiến chúng không thể tái sanh trong tương lai”[12].Sau khi dùng trí huệ quan sát và chọn được pháp môn chân chính để tu tập, hành giả cần phải luôn nổ lực tinh tấn cả thân tâm, thực hành để đạt được mục đích giải thoát. “Trí tuệ thật sự là chiếc thuyền kiên cố vượt qua biển già, bệnh, chết cũng là ngọn đèn rất sáng phá tan bóng tối vô minh, là thuốc tốt của tất cả bệnh nhân, là búa sắt chặt cây phiền não”[13] .Muốn đạt được như vậy chúng ta cần phải tu tập thiền định. Thiền định có công năng soi sáng tẩy sạch những cấu uế còn tìm ẩn trong tâm ta từ vô thủy kiếp. Người có tu tập thiền định là người có nội lực mạnh mẽ, có đủ khả năng vượt qua những thăng trầm trong cuộc sống. Không còn bị sai sử và lung lạc bởi hoàn cảnh, nhìn thấy sự thật bản tính của nội tâm và thực tại đó chính là hiển tánh tức đạt đến tuệ giác bằng sự sống, bằng công trình thắp sáng thiện hữu. Nhờ định mà trí tuệ phát sinh, tâm ý không bị tam nghiệp làm xao động, không bị ngoại ảnh xung quanh chi phối, khi tâm thường xuyên định tĩnh thì trí tuệ phát sinh: “Nhân giới sanh định, nhân định phát tuệ”.[14] Cũng như ngọn đèn trong nhà kín, không bị gió chao động thì phát ra ánh sáng thấy rõ sự vật. Khi tâm ta không bị tham ái dục tình chi phối, không bị danh lợi tài sắc buộc ràng thì mọi chấp trước, mọi gánh nặng tham ái được đặt xuống, một cảm giác nhẹ nhàng hoan hỷ xuất hiện, màn vô minh từ đó dần dần tan biến.

Dịch bệnh covid 19 đang bao trùm gieo rắc tang thương, mất mác khắp mọi nơi. Con số tử vong ngày càng một cao khiến khai ai nghe cũng khiến cõi lòng quặn thắt,  đớn đau. Còn gì buồn hơn nữa khi nghe tin người thân ra đi ngay cả cái nhìn lần cuối cúng không có cơ hội, họ ra linh cữu không người thân, đạo tỳ không ai tiễn, không kèn, không trống hỏa thiêu trong thầm lặng. Và cũng trong lúc này xuất hiện những vị bồ Tát giữa đời thực trong những bộ đồ bảo hộ màu trắng, màu xanh và có những màu áo nâu, áo lam ngày đêm dấng thân phụng sự hỗ trợ bệnh nhân covid, từng phút, từng giây giành giật lại mạng sống cho bệnh nhân từ tay tử thần. Tình người đã lớn lên từ trong đại dịch, sự hy sinh thầm lặng của những anh hùng áo trắng, áo xanh bao ngày qua căng mình ứng phó dịch bệnh đã tiếp thêm sức mạnh cho những bệnh nhân chiến thắng bệnh tật. Đôi khi chỉ là bó rau, quả trứng, hộp khẩu trang…. san sẻ cho nhau những lúc khó khăn như vậy cũng chứa chang nghĩa tình.Bởi lẽ “Thêu hoa trên gấm không ai biết, giúp người hoạn nạn tình nghĩa sâu”. Dịch bệnh đã khiến chúng ta xích gần lại nhau hơn. Con thiết nghĩ và tin rằng với tinh thần đoàn kết lá lành đùm lá rách của dân tộc ta được thể hiện qua những nghĩa cử cao đẹp của những hộp cơm yêu thương, những chuyến xe nghĩa tình, tấm lòng vô úy của những thiên thần áo trắng, áo xanh, áo nâu, áo lam.

 Việt Nam đã và đang cùng nhau nắm tay nhau đi qua những ngày khó khăn nhất bằng sức mạnh của niềm tin, của ý chí, của tình thương. Ngay lúc này đây chúng ta hãy tin vào đều tốt lành, tin vào nhân quả, hãy tin vào ngày mai Việt Nam sẽ sớm chiến thắng đại dịch. Điều cần thiết lúc dịch bệnh bùng phát, nếu  chúng ta không thể xung phong gánh vác trách nhiệm nặng nề thì nên ở yên trong nhà tuân thủ quy định chống dịch, động viên tinh thần  để cùng nhau vượt qua đại dịch, đừng bao giờ cho phép bản thân mình gục ngã dẫu sự sống luôn bị rình rập, hãy cân bằng cuộc sống, hãy tập thực hành sống hạnh anh nhi để yêu thương hơn, khoan dung hơn, vị tha hơn với mọi người xung quanh. Từ đó mọi oán thù, sân hận sẽ tiêu tan, bởi lẽ chỉ có tình yêu thương mới đem lại sức mạnh hồi sinh. Đây cũng là dịp người con Phật thực hành hạnh nguyện Bồ Tát nhập thế bằng cách dấng thân vào phụng sự nơi các điểm tâm dịch, cũng là dịp chúng ta nhìn nhận lại bản thân, tu sửa thân tâm, hóa giải những oan khiên sân hận thù oán bằng năng lượng từ bi, cầu nguyện cho thế giới bình an, cầu nguyện covid sớm qua đi thật nhanh để những giọt nước mắt tang thương thôi ngừng rơi trên những bờ mi vốn đã quá nhọc nhằn. Một mùa Trung thu nữa lại sắp về, chắc hẳn ai trong mỗi chúng ta đều ước mong được ăn những chiếc bánh dẻo, bánh nướng, phá cỗ đón trăng, cùng nhau ngắm lồng đèn cùng gia đình bạn bè. Tự bao giờ niềm ước ao giản đơn ấy lại khó thực hiện đến như thế. Dịch covid đã lấy đi của chúng ta quá nhiều thứ, gánh nặng cơm áo gạo tiền đè nặng lên vai, nỗi lo lắng bất an… Chưa bao giờ con người lại ước mong có được một cuộc sống bình an như lúc này. Con hy vọng rằng, số ca covid sẽ giảm nhanh chóng để những thiên thần áo xanh, áo trắng được trở về với gia đình, nhà nhà được quây quần bên nhau, để những em nhỏ có được mùa trăng đoàn viên  ấm áp có đủ ba mẹ. Covid hãy mau qua đi để tết đoàn viên này mọi người sẽ được cùng nhau ở bên gia đình, cùng chuẩn bị những mâm cổ đầy đủ các loại hoa quả, bánh kẹo để dâng cúng tổ tiên và trao nhau những món quà đực biệt nhất. Trẻ em sẽ được rước đèn, phá cỗ xem múa lân, ngắm trăng cùng bạn bè, gia đình. Con hy vọng rằng ngày ánh trăng viên minh sẽ là ngày dịch bệnh được tiêu trừ. Việt Nam tôi ơi! Cố Lên! Dịch bệnh sẽ sớm tiêu trừ thôi.                               

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Nguyễn Du, Truyện Kiều, NXB. Thanh Niên TP.Hồ Chí Minh, 1999, p.212.

[2] Kinh Đại Bát Niết Bàn I, Phẩm Anh Nhi Hạnh.

[3] Kinh Đại Bát Niết Bàn I, Phẩm Anh Nhi Hạnh

[4] Thích Trí Tịnh (dịch), Kinh Đại Niết Bàn Tập II, NXB. Tôn Giáo TP.Hồ Chí Minh 2000, p.159

[5] Kinh Đại Bát Niết Bàn I, Phẩm Anh Nhi Hạnh

[6] HT. Trí Tịnh (dịch), Kinh Diệu Pháp Liên Hoa, Phẩm Dược Thảo Dụ Thứ Năm, NXB Tôn Giáo 2011, p.190.

[7] HT.Minh Châu (dịch), Kinh Trung Bộ I, Kinh Ví Dụ Con Rắn, NXB. Tôn Giáo 2012, p.179

[8] Kinh Đại Bát Niết Bàn I, Phẩm Anh Nhi Hạnh

[9] Thích Minh Châu (dịch), Kinh Trường Bộ Tập I, Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam 1996, p.126

[10] Kinh Đại Bát Niết Bàn I, Phẩm Hạnh Anh Nhi

[11] Thích Minh Châu (dịch), Kinh Tương Ưng Bộ Tập IV, TP.Hồ Chí Minh: Tủ Thư Phật Học Vạn Hạnh, 1982, p.378

[12] Thích Minh Châu (dịch), Kinh Trung  Bộ Tập I,  Đại Kinh Phương Quảng, Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam 1992, p.653

[13] HT. Nhật Chiếu (biên dịch), Giới Luật Thiết Yếu Hội Tập 2, NXB.Tôn Giáo Hà Nội, 2009, p.130.

[14] HT. Trí Quang (dịch), Sa Di Ni Giới, NXB. Phương Đông, 2011, p.196.