Nalanda trong tôi là thanh xuân rực rỡ

Lucknow:18/04/2026

NCS TS. Thích Nữ Vạn Hiếu, Đại học Lucknow, Ấn Độ

NALANDA TRONG TÔI LÀ THANH XUÂN RỰC RỠ

Ngày 3 tháng 8 năm 2023, người hành giả nhỏ bé này lần đầu đặt chân vào khuôn viên Đại học Nālandā. Chiều hôm ấy, khi mặt trời khuất dần sau dãy đồi Rajgir, và ánh hoàng hôn vàng cam tan chảy trên mặt hồ Kamal Sagar như một lời nhắc dịu dàng về vô thường, con cảm nhận rằng mọi hiện tượng đều mong manh như bọt nước, nhưng dòng chảy của trí tuệ thì vẫn miên viễn, nối kết quá khứ và hiện tại trong cùng một hơi thở của duyên khởi. Trong gió thoảng có hương sen nhè nhẹ hòa cùng bụi thời gian từ những viên gạch đã hơn mười sáu thế kỷ tuổi, thứ bụi của các bậc đại luận sư từng ngồi dưới cội Bồ-đề để biện luận về tính Không và tính tương thuộc. Trái tim con rung lên theo một nhịp điệu lạ lùng, không phải vì xa lạ, mà vì một cảm giác thân thuộc rất sâu như thể linh hồn mình từng là một hạt sen vùi trong bùn vô minh, nay được gọi trở về để nở hoa dưới ánh sáng trí tuệ. Trong khoảnh khắc ấy, Nālandā không còn chỉ là một trường đại học, mà hiện ra như một dòng tuệ giác và từ bi không dứt, một không gian học thuật thiêng liêng vượt ngoài giới hạn ngôn ngữ, nơi mỗi bước chân đều làm chứng cho mối tương thuộc sâu xa giữa con người và chân lý.

Ngay từ những ngày đầu tiên, khuôn viên Nālandā đã trở thành trung tâm của mọi suy tư và đối thoại. Con thường ngồi dưới những tán cây cổ thụ bên bờ Kamal Sagar, nơi mặt nước lấp lánh như tấm gương phản chiếu bầu trời, gió nhẹ chạm vào da, và con cùng bạn bè bàn luận những vấn đề triết học. Dưới gốc cây, bên mép hồ, hay trong đại sảnh ăn uống, nơi những bữa cơm đạm bạc trở thành dịp để tiếp nối câu chuyện, chúng con cùng nhau nêu câu hỏi, mổ xẻ tư tưởng, tranh biện và không ngừng tìm kiếm lời giải. Những khoảnh khắc ấy không chỉ thuần túy học thuật; đó còn là sự gặp gỡ của những tâm hồn trẻ, nơi trí tuệ được hun đúc bằng khiêm cung và từ bi. Đối với con, Nālandā cũng là nơi hình thành những tình bạn sâu đậm nhất, những người bạn cùng con bước dọc bờ hồ, chân trần trên cỏ còn đẫm sương, tay cầm ly trà nóng từ ký túc xá, chia sẻ ước mơ và suy tư dưới ánh chiều vàng xuyên qua kẽ lá. Những cuộc tranh luận kéo dài đến khuya rồi lặng dần vào im ắng, những phút cùng nhau chiêm nghiệm tất cả đều giống như những đóa sen vươn lên từ bùn, đẹp và bền vì được nuôi lớn bởi trí tuệ và từ bi.

Mỗi sáng mùa đông, khi sương mù còn phủ lấy khuôn viên như mây che lấp vô minh, con bước vào thư viện, một không gian của thiền quán. Ánh sáng buổi sớm xuyên qua những khung cửa cao, nhẹ nhàng chạm lên từng trang sách về Trung quán và Nhân minh Phật giáo. Chính ở đó, lòng con thắt lại khi nhận ra rằng tính Không không phải là sự phủ định thế giới, mà là sự mở ra của một không gian bao la như bầu trời Rajgir, nơi chấp thủ tan biến như sương mai dưới nắng, và nơi sợ hãi cùng cô đơn được ôm lấy bởi một sự thấu hiểu sâu xa và bao dung. Có lần con ngồi đó, lặng lẽ quán chiếu và nhận ra mình đã sống quá lâu trong những ảo tưởng cứng chặt như đá tảng, còn Nālandā thì từ tốn dẫn dắt con buông xả từng chút một, để hạt giống từ bi có thể nảy mầm trong mảnh đất tâm thức.

Môn học Peace and Harmony đã trở thành nơi con đặt giáo lý duyên khởi song hành với những thương tổn của thế giới hiện đại, biến đổi khí hậu, xung đột, cô lập và từ đó hiểu ra rằng trí tuệ và từ bi không thể tách rời, như đôi cánh của một con chim, không thể bay nếu thiếu một bên, mà phải cùng nâng nhau cất lên. Khi bạn bè chia sẻ những nỗi đau riêng tư, con lặng im lắng nghe và nhận ra rằng mối liên hệ giữa chúng con sâu hơn lời nói: chúng ta thuộc về nhau trong vòng tròn vô tận của tính tương thuộc, như những đóa sen cùng nở lên từ một bãi bùn.

Con đường học thuật của chúng con được soi sáng một cách dịu dàng bởi những bậc thầy hướng dẫn với đức khiêm cung sâu thẳm và chiều kích học thuật rộng lớn. Dean, Giáo sư Godabarisha Mishra, với hơn bốn mươi năm nghiên cứu về triết học Ấn Độ, Advaita Vedānta và Phật giáo Đại thừa, đã làm con xúc động sâu xa khi giảng giải về tính Không như một con đường tự giải thoát khỏi chấp trước. Tiến sĩ Pranshu Samdarshi, chuyên gia về lịch sử Ấn Độ cổ đại và các truyền thống triết học, đã khơi dậy nơi chúng con niềm đam mê tranh biện sắc bén mà vẫn thấm đẫm lòng từ. Thượng tọa Tiến sĩ Brenda Huong Xuan Ly, chuyên về Pāli, A-tì-đàm, Phật giáo Trung Hoa và Đại thừa, mang đến một chiều kích đa văn hóa hết sức tinh tế. Geshe Lungtok Sherap, bậc thầy về ngôn ngữ Tây Tạng và Phật giáo luận lý, truyền dạy với sự chân thành đầy cảm động. Ni sư Tiến sĩ Pooja Dabral, người kết hợp nghiên cứu với thực hành Phật học và là chủ nhân giải thưởng International Outstanding Woman in Buddhism Award 2024, luôn nhắc chúng con rằng tri thức phải được hiện thân trong đời sống. Có lời của một vị thầy vang vọng trong tâm con như một công án: “Trí tuệ chân thật luôn làm cho từ bi thêm sâu.” Nhiều đêm con đã ngồi lặng trong thư viện, quán chiếu câu nói ấy với lòng tri ân sâu đậm.

Những chuyến đi thực địa là những khoảnh khắc tràn đầy cảm xúc. Ngày 31 tháng 1 năm 2025, dưới sự hướng dẫn của Dean, chúng con được dẫn đến đảnh lễ Đức Thế Tôn dưới cội Bồ-đề linh thiêng tại Bồ-đề Đạo Tràng. Những ngày đầu năm ấy thật sự cát tường, vì chúng con còn được mời vào văn phòng tại đó, nơi đại diện Tăng-già ban phước lành và quà tặng cho cả đoàn. Sau đó, chúng con tham dự một triển lãm và xem bộ phim tài liệu Blood Buddha. Tiến sĩ Pranshu Samdarshi đã từ ái giải thích nội dung bộ phim, trong đó có lịch sử bi thảm về việc đánh cắp các cổ vật Phật giáo, một lời nhắc nhở đau đớn về những mất mát của di sản chung và trách nhiệm của chúng ta trong việc gìn giữ. Tiếp đến, chúng con dùng bữa cùng vị Lama trụ trì của tu viện Bhutan. Đức ngài đã dạy một lời sâu sắc:

“Tôi hy vọng các bạn học và thực hành, chứ không học chỉ để lấy bằng cấp. Các bạn có cả tâm và trí; hãy phát triển cả hai trong sự hài hòa. Chỉ có tri thức thì khó thành tựu; chỉ có lòng bi mà không có tri thức cũng vậy. Điều quan trọng là sự hòa hợp viên mãn giữa tâm và trí, trí tuệ đi cùng từ bi. Tôi dẫn các bậc cổ đức như Atiśa, Nāropa và Nāgārjuna… Các ngài không có bằng cấp, nhưng những gì các bạn học và thực hành hôm nay đều khởi nguồn từ sự giác ngộ của các ngài…”

Đó là một hành trình đầy hứng khởi, trí tuệ và an bình, từ sáng cho đến tối mới trở về khuôn viên trường, có thêm hai nhân viên an ninh đi cùng. Ngay cả việc Dean dừng xe bên đường để mời chúng con ăn quà truyền thống cũng trở thành một bài học sống động về từ bi và trí tuệ.

Ngày 2 tháng 4 năm 2025, dưới sự hướng dẫn của Geshe Lungtok Sherap và Tiến sĩ Pranshu Samdarshi, chúng con đến khảo sát Lakhisarai Krimila cổ, trên ngọn đồi đỏ Lal Pahari. Ở đó, khi chạm vào những dấu tích liên quan đến ni Vijayashree Bhadra và các ấn đất sét, lòng con nghẹn lại: Phật giáo đã từng là hơi thở sống của cả một cộng đồng, nơi người nữ cũng có thể đảm nhận vai trò dẫn đạo như những đóa sen vươn lên từ bùn, và nơi cánh cửa khép lại để giữ gìn sự tĩnh mặc của thiền quán. Ngồi dưới ánh chiều tà, nước mắt con chảy dài, vì lần ấy con đã chạm vào lịch sử không chỉ bằng thân thể mà còn bằng cả trái tim, mở toang lòng mình trong niềm tri ân xen lẫn tiếc thương.

Những trải nghiệm từ thiện trên đất Ấn lại càng làm hành trình này sâu dày hơn. Chúng con, những ni cô trẻ Việt Nam, với tâm từ và sự tinh tấn tu học, đã nguyện dành một phần đời mình cho các hoạt động từ thiện. Vào một buổi sáng yên bình ngày 1 tháng 3 năm 2024, khi bình mình bắt đầu nhấp nhô qua những đời núi của vùng đất thiêng, chúng con bước trên những con đường bụi mờ, mang theo những phần quà đơn sơ đến với những người đang gặp khó khăn, dưới sự hướng dẫn từ ái và đồng hành của Tiến sĩ Brenda Huong Xuan Ly. Trong làn gió nhẹ xuyên qua hàng cây và cánh chim chao lượn trên cao, tâm chúng con lắng xuống, thấm đẫm giáo pháp của Đức Phật về bố thí và từ bi. Ánh mắt rạng vui và nụ cười chân chất của những người có hoàn cảnh khó khăn hòa quyện cùng vẻ đẹp của thiên nhiên, nhắc nhở chúng con rằng sự cho đi không chỉ làm vơi khổ đau của người khác mà còn thanh lọc chính tâm hồn mình. Khi trao tặng lòng từ vô ngã và sống trong mối liên hệ sâu sắc với vũ trụ, mỗi hữu tình dưới bầu trời này đều góp phần làm nên một thế giới hòa bình và thương yêu: “Sống là cho, đâu chỉ nhận riêng mình.”

Ngay từ những ngày đầu tiên đặt chân đến đất Ấn vào tháng 8 năm 2023, mọi thứ dường như vừa thiêng liêng vừa xa lạ. Máy bay hạ cánh xuống Gaya, rồi hành trình dài bằng xe đưa con qua những con đường gồ ghề, bụi đỏ bay mù mịt, tiếng còi xe inh ỏi hòa lẫn với tiếng chuông của các ngôi đền Ấn giáo. Ngôn ngữ Hindi và tiếng địa phương Bihar như một bức tường vô hình, khiến con nhiều lúc lúng túng khi mua một chai nước hay hỏi đường. Văn hóa, phong tục, nhịp sống chậm rãi mà sâu lắng của người Ấn khiến con vừa ngỡ ngàng vừa học cách buông xả. Ẩm thực cay nồng, đậm vị, gia vị lạ lẫm ban đầu khiến dạ dày con phản ứng. Những bữa cơm đầu tiên ở ký túc xá chỉ là cơm trắng với dal và rau củ đơn sơ. Con thường nhớ da diết những món ăn Việt Nam thanh đạm của đất mẹ. Khí hậu oi bức ban ngày, se lạnh bất chợt vào đêm, sương mù mùa đông bao phủ Rajgir như lớp áo vô minh dày đặc – tất cả khiến con có những đêm dài trằn trọc, lòng dâng trào nỗi nhớ nhà, nhớ chùa, nhớ những khuôn mặt thân thương ở Việt Nam.

Nhưng chính trong những khoảnh khắc khó khăn ấy, con càng cảm nhận sâu sắc hơn về ân đức và sự hộ trì của quý Phật tử. Con cảm động biết bao khi nghĩ đến hình ảnh các vị Phật tử ở quê nhà và khắp nơi – những người đang vất vả mưu sinh với cuộc sống thường ngày, với những lo toan cơm áo gạo tiền – thế mà vẫn dành ra những đồng bạc nhỏ bé từ tấm lòng tín tâm thuần khiết để cúng dường, để hỗ trợ con trên con đường tu học. Có những khoản cúng dường chỉ là vài chục đồng của các cụ già làng quê, vài trăm nghìn của quý Phật tử đi hành hương,  nhưng với con, mỗi đồng ấy đều nặng trĩu ân nghĩa. Chính nhờ sự nuôi dưỡng và cúng dường chân thành ấy mà con mới có thể đặt chân đến Nālandā, mới có được những ngày tháng thanh xuân rực rỡ này. Không có tấm lòng hộ trì của quý Phật tử, con chắc chắn không thể đứng ở đây hôm nay. Mỗi lần nhận được sự hỗ trợ, con lại rơi nước mắt vì xúc động, và tự hứa với lòng mình rằng phải học thật giỏi, thực hành thật chân thành để không phụ lòng tin và sự hy sinh thầm lặng của quý vị.

Đặc biệt, con xin tri ân sâu sắc đến Sư Phụ, người đã chấp cánh cho ước mơ bay xa của con. Từ những ngày con còn là một ni cô nhỏ bé ở Việt Nam, Sư Phụ đã nhìn thấy hạt giống Bồ-đề trong con, khích lệ, hướng dẫn và tạo mọi điều kiện để con được đến mảnh đất thiêng liêng này. Sư phụ dạy con rằng: “Đi học không phải để lấy kiến thức cho riêng mình, mà để trở thành ngọn đuốc soi đường cho nhiều người.” Nhờ Sư Phụ mà con có được cơ hội quý báu này, nhờ Sư Phụ mà con học được cách biến nghịch cảnh thành duyên lành. Con xin cúi đầu tri ân Sư Phụ với tất cả lòng biết ơn và tôn kính sâu sắc nhất.

Dù những thử thách ban đầu về ngôn ngữ, văn hóa, ẩm thực có lúc khiến con mệt mỏi, con vẫn luôn giữ vững một niềm mong muốn cháy bỏng: hoàn thành sứ mệnh một cách tốt nhất có thể. Con nguyện sẽ không ngừng học hỏi, không ngừng thực hành, để trí tuệ và từ bi thực sự hòa quyện trong từng hơi thở. Mỗi ngày con tự nhắc mình: dù đường xa có gập ghềnh, dù ngôn ngữ có trở ngại, dù ẩm thực hay văn hóa có khác biệt, thì sứ mệnh của một hành giả trẻ là phải kiên trì gieo trồng và nuôi dưỡng hạt giống Bồ-đề không chỉ trong chính tâm mình, mà còn lan tỏa đến những tâm hồn khác. Con học ở Nālandā không phải để trở thành một học giả suông, mà để trở thành một giọt nước trong dòng sông từ bi vô tận, giúp thế gian bớt khổ đau, bớt vô minh.

Giờ đây, với tư cách một hành giả đã rời Nālandā, con tiếp tục con đường học thuật bằng chương trình tiến sĩ năm năm tại Đại học Lucknow. Nhưng đối với con, Nālandā vẫn là một điều gì vĩnh cửu, vượt ngoài ngôn từ: đó là quê hương bất tận của tâm hồn, nơi những tình bạn sâu xa nhất của con được kết thành trong trí tuệ và từ bi, nơi mỗi bước chân, mỗi câu hỏi, mỗi sự chiêm nghiệm đều là chứng tích cho dòng chảy không cùng của trí tuệ và từ bi. Nālandā không phải chỉ là một nơi con đã từng đi qua; đó là nơi trái tim con mãi mãi ở lại một dòng chảy vô tận vang lên trong từng hơi thở, từng phút giây tri ân, như một hạt giống đã được gieo xuống và sẽ mãi chờ ngày nở hoa giữa cuộc đời.

Con xin gửi lời cảm niệm tri ân sâu sắc và chân thành nhất đến quý Phật tử gần xa, những người đã và đang lặng lẽ hộ trì, nuôi dưỡng con trên con đường tu học này. Nhờ lòng tín tâm và sự cúng dường chân thành của quý vị, dù quý vị đang vất vả lo toan cuộc sống, con mới có thể đứng vững và tiếp tục bước đi. Con nguyện sẽ không ngừng tinh tấn, luôn sống với lòng biết ơn sâu sắc, và dùng tất cả những gì học được để phục vụ chúng sinh, để hạt giống Bồ-đề mà quý vị đã góp phần tưới tẩm được nở hoa rực rỡ, mang lại an lạc và trí tuệ cho đời.

“Khi trí tuệ cùng thức dậy với từ bi, tri thức chân thật mới được sinh thành,không phải trong sự ồn náo chóng qua của thế gian, mà trong sự tĩnh lặng tuyệt đối. Và trong chính sự tĩnh lặng ấy, một âm vang vô thanh vẫn chảy mãi không cùng.”